Η γέφυρα που δεν έπεσε: Η μάχη στο Ματσούκι το 1943

 

Το καλοκαίρι του 1943, οι Σύμμαχοι προετοίμαζαν την απόβαση στη Σικελία και παράλληλα επιχειρούσαν να παραπλανήσουν τις δυνάμεις του Άξονα σχετικά με τα σχέδιά τους. Στο πλαίσιο της επιχείρησης «Animals», οργανώθηκαν ενέργειες δολιοφθοράς στην Ελλάδα, με στόχο να δημιουργηθούν προβλήματα στις μετακινήσεις των στρατευμάτων Κατοχής και να ενισχυθεί η εντύπωση ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο συμμαχικής απόβασης.

Ένας από τους στόχους ήταν η γέφυρα του Αχελώου, κοντά στο Ματσούκι της Αιτωλοακαρνανίας. Η θέση της είχε στρατηγική σημασία, καθώς εξυπηρετούσε τις μετακινήσεις στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Ελλάδας. Η καταστροφή της θα μπορούσε να δυσκολέψει τις μεταφορές στρατευμάτων και εφοδίων των δυνάμεων Κατοχής.

Την επιχείρηση στην περιοχή ανέλαβε ο ΕΔΕΣ, με επικεφαλής τον Στυλιανό Χούτα, επικεφαλής των αντάρτικων δυνάμεων του Βάλτου. Στην επιχείρηση συμμετείχε και ο Θέμης Μαρίνος, αξιωματικός της βρετανικής Συμμαχικής Αποστολής, ο οποίος είχε πάρει μέρος στην επιχείρηση του Γοργοποτάμου.

Η επίθεση εκδηλώθηκε τη νύχτα της 4ης προς 5η Ιουλίου 1943. Οι άνδρες του ΕΔΕΣ κινήθηκαν προς τις θέσεις τους, επιδιώκοντας να πλησιάσουν τη γέφυρα και να φτάσουν στο σημείο όπου θα τοποθετούνταν τα εκρηκτικά.
Η επιχείρηση, ωστόσο, δεν εξελίχθηκε όπως είχε σχεδιαστεί. Οι Ιταλοί αντιλήφθηκαν την επίθεση και άνοιξαν πυρ, με αποτέλεσμα να χαθεί το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Η σύγκρουση γενικεύτηκε και οι αντάρτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με οργανωμένη αντίσταση.
Σύμφωνα με δημοσιευμένες ιστορικές αναφορές, η ιταλική φρουρά ενισχυόταν από άνδρες της Μεραρχίας Καζάλε που είχαν φτάσει από το Αγρίνιο. Η προσπάθεια να προσεγγιστεί η γέφυρα κάτω από τα πυρά των Ιταλών έγινε εξαιρετικά δύσκολη.
Σε τοπικές ιστορικές αναφορές έχει διατυπωθεί και η εκδοχή ότι οι Ιταλοί είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για το σχέδιο. Ωστόσο, η εκδοχή της προδοσίας χρειάζεται προσεκτική διασταύρωση και δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεδειγμένη χωρίς ισχυρότερα τεκμήρια.

Ύστερα από ώρες σκληρής μάχης, η επιχείρηση άρχισε να κάμπτεται. Το συνεργείο καταστροφών δεν κατάφερε να ολοκληρώσει την αποστολή του και υποχώρησε παίρνοντας μαζί του τα εκρηκτικά. Η γέφυρα του Αχελώου παρέμεινε όρθια.
Η υποχώρηση των ανταρτών συνοδεύτηκε από απώλειες και τραυματισμούς. Οι τοπικές ιστορικές αφηγήσεις συνδέουν τα γεγονότα των επόμενων ωρών με το Καστράκι, το Μαλατέικο, τον Σταθά και το Μπαμπαλιό, όπου οι άνδρες του ΕΔΕΣ αναζήτησαν ασφαλή σημεία, ενώ οι τραυματίες χρειάζονταν περίθαλψη.
Οι συνέπειες, σύμφωνα με τις σχετικές τοπικές αναφορές, επεκτάθηκαν και στο γειτονικό Ματσούκι, το οποίο πυρπολήθηκε από γερμανικές δυνάμεις ως αντίποινα για την απόπειρα καταστροφής της γέφυρας. Το γεγονός αυτό υπενθυμίζει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Κατοχής δεν επηρέαζαν μόνο όσους συμμετείχαν στις μάχες, αλλά και τους κατοίκους των γύρω χωριών.

Η αποτυχία στο Ματσούκι δεν ήταν το τέλος της δράσης των ανταρτών στην περιοχή. Λίγες ημέρες αργότερα, οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ συμμετείχαν στις επιχειρήσεις στο Μακρυνόρος, όπου οι επιθέσεις εναντίον ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων και οι δολιοφθορές στις συγκοινωνίες είχαν διαφορετική έκβαση.
Η σύγκριση των δύο επιχειρήσεων αναδεικνύει τις δυσκολίες του ανταρτοπολέμου και τη σημασία παραγόντων όπως ο αιφνιδιασμός, ο συντονισμός και η αξιοποίηση του εδάφους. Στο Ματσούκι, ο στόχος δεν επιτεύχθηκε. Στο Μακρυνόρος, η δράση του ΕΔΕΣ συνδέθηκε με μια σημαντική επιτυχία εναντίον των δυνάμεων Κατοχής.

Σύμφωνα με τις τοπικές ιστορικές πληροφορίες, περίπου δύο μήνες μετά τη μάχη η φρουρά της γέφυρας παραδόθηκε στον ΕΔΕΣ στο Μπαμπαλιό. Η γέφυρα, όμως, δεν θα διατηρούνταν για πάντα: περίπου έναν χρόνο αργότερα, κατά την αποχώρησή τους από την περιοχή, οι Γερμανοί την ανατίναξαν.

Η μάχη στο Ματσούκι δεν κατέληξε στην καταστροφή της γέφυρας του Αχελώου. Η αποτυχία αυτή αποτελεί το βασικό ιστορικό δεδομένο της επιχείρησης και δεν χρειάζεται να ωραιοποιηθεί.
Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε το γεγονός, γιατί αποτελεί μέρος της ιστορίας της Εθνικής Αντίστασης στην Αιτωλοακαρνανία. Συνδέει τη δράση των τοπικών αντιστασιακών δυνάμεων με τον ευρύτερο συμμαχικό σχεδιασμό του 1943 και φωτίζει τις δυσκολίες και το τίμημα των επιχειρήσεων εναντίον των στρατευμάτων Κατοχής.
Η ιστορία ενός τόπου δεν αποτελείται μόνο από τις μεγάλες νίκες. Περιλαμβάνει και τις αποτυχημένες προσπάθειες, τις ανθρώπινες απώλειες και τις εμπειρίες που διατηρήθηκαν στη συλλογική μνήμη.
Η γέφυρα του Αχελώου δεν έπεσε εκείνη τη νύχτα του Ιουλίου του 1943. Η ιστορία της, όμως, παραμένει ένα σημαντικό κομμάτι της αντιστασιακής δράσης στη Δυτική Ελλάδα.

Η γέφυρα χάθηκε. Η ιστορία της, όχι.

Δείτε το σχετικό βίντεο: